Volgens het Franse belastingrecht kan iedereen maar één hoofdverblijfplaats opgeven. Die regel lijkt eenvoudig, maar wordt ingewikkelder wanneer een getrouwd of geregistreerd partnerschapspaar om professionele of familiale redenen in twee verschillende woningen woont. In een recente uitspraak heeft de Conseil d’État verduidelijkt dat de hoofdverblijfplaats in de zin van de woonbelasting per belastingplichtige wordt beoordeeld, ook binnen een paar dat gezamenlijk belastingaangifte doet.
Inkomstenbelasting en woonbelasting: twee verschillende fiscale uitgangspunten
De meest voorkomende misvatting is dat een paar dat gezamenlijk aangifte doet, automatisch voor alle belastingen dezelfde hoofdverblijfplaats heeft. Dat is niet zo.
Voor de inkomstenbelasting heeft het fiscale huishouden maar één adres. Echtgenoten of geregistreerde partners doen samen aangifte en het adres op de aangifte geldt als referentie voor de belastingdienst. De vraag of een paar twee hoofdverblijfplaatsen kan hebben, ligt voor de woonbelasting echter anders. Dit is een lokale belasting die gekoppeld is aan elke bewoner en elke woning.
De Conseil d’État heeft dit onderscheid bevestigd: de woonbelasting wordt beoordeeld op basis van de individuele situatie van elke echtgenoot. Twee echtgenoten die gezamenlijk inkomstenbelasting betalen, kunnen dus in theorie voor de woonbelasting elk een andere hoofdverblijfplaats claimen.
Hoofdverblijfplaats van een paar: welk bewijs de Conseil d’État verlangt
De uitspraak van de Conseil d’État geeft geen automatisch recht. Ze biedt een beoordelingskader, maar de bewijslast blijft zwaar.
In de behandelde zaak maakte een echtgenote bezwaar tegen de woonbelasting voor haar appartement in Lyon, dat zij als haar hoofdverblijfplaats beschouwde. Op de gezamenlijke belastingaangifte stond echter een ander adres vermeld, in Caluire-et-Cuire. De rechter oordeelde dat het fiscale adres de kwestie niet op zichzelf besliste, maar dat ook de door de belastingplichtige overgelegde documenten niet volstonden.
Bewijsstukken die de rechter onvoldoende vond
De belastingplichtige had haar paspoort, kentekenbewijs en loonstroken met het adres in Lyon overgelegd. Deze louter administratieve documenten overtuigden de Conseil d’État niet. Ze bewijzen een postadres, maar geen daadwerkelijke bewoning.
Wat het dossier sterker had kunnen maken
Ervaringen met deze zaak wijzen op het belang van bewijsstukken die verband houden met het daadwerkelijke gebruik van de woning:
- Overzichten van het water-, gas- of elektriciteitsverbruik, waarmee de frequentie en duur van de bewoning kunnen worden vastgesteld
- Bankafschriften met dagelijkse uitgaven (boodschappen, vervoer) in de buurt van de woning die als hoofdverblijfplaats wordt opgegeven
- Verklaringen van lokale scholen of artsen, als kinderen of de belastingplichtige zelf daar worden begeleid
Doorslaggevend blijft of de woning daadwerkelijk wordt bewoond. Een woning die slechts af en toe wordt bewoond, kan niet als hoofdverblijfplaats worden aangemerkt, ook niet als de belastingplichtige er administratief staat ingeschreven.
Burgerlijke staat en hoofdverblijfplaats: huwelijk, PACS en samenwonen
De regels verschillen naargelang de juridische status van het paar.
Echtgenoten en PACS-partners vormen samen één fiscaal huishouden. Op hun belastingaangifte staat één adres. Voor de inkomstenbelasting heeft het huishouden dus één hoofdverblijfplaats. De mogelijkheid om twee hoofdverblijfplaatsen te hebben, geldt alleen voor de woonbelasting op tweede woningen, volgens de recente rechtspraak.
Samenwonenden doen ieder hun eigen belastingaangifte. Ieder geeft zijn of haar eigen adres op. Niets staat dus in de weg aan twee samenwonenden die elk een eigen hoofdverblijfplaats hebben, ook voor de inkomstenbelasting, omdat ze geen gezamenlijk fiscaal huishouden vormen.
Dit verschil in behandeling heeft directe gevolgen. Als echtgenoten in twee verschillende steden wonen, wordt een van de twee woningen voor de inkomstenbelasting als tweede woning aangemerkt, met de bijbehorende toeslagen. Samenwonenden in dezelfde situatie kunnen zonder juridische problemen twee afzonderlijke hoofdverblijfplaatsen opgeven.
Concrete gevolgen sinds de afschaffing van de woonbelasting op hoofdverblijfplaatsen
Sinds 2023 is de woonbelasting op hoofdverblijfplaatsen afgeschaft. De belasting geldt alleen nog voor tweede woningen en gemeubileerde leegstaande woningen. Daardoor is de kwalificatie van een woning financieel nog belangrijker geworden.
Als de woning van een van de echtgenoten als tweede woning wordt aangemerkt, blijft deze onderworpen aan de woonbelasting. In sommige gemeenten in gebieden met woningnood komt daar een toeslag op tweede woningen bij. Het totaalbedrag kan een aanzienlijke last vormen.
Daarnaast bepaalt de kwalificatie als hoofdverblijfplaats of iemand aanspraak kan maken op andere fiscale voordelen. De vrijstelling van belasting op de meerwaarde bij verkoop geldt alleen voor de hoofdverblijfplaats. Een paar dat een woning verkoopt die als tweede woning is aangemerkt, betaalt belasting over de gerealiseerde winst.
De kwalificatie van de woning heeft ook gevolgen voor de belasting op leegstaande woningen, die geldt in de betreffende gemeenten. Een woning die de belastingdienst niet als hoofdverblijfplaats beschouwt, kan aan deze belasting worden onderworpen, ook als de eigenaar vindt dat hij of zij er een deel van het jaar woont.
De uitspraak van de Conseil d’État biedt mogelijkheden, maar zonder een sterk dossier is niets gegarandeerd. Elke situatie hangt af van de daadwerkelijke bewoning, de overgelegde bewijsstukken en de juridische status van het paar. Het verzamelen van bewijs van daadwerkelijke bewoning is de nuttigste voorzorgsmaatregel voordat u stappen onderneemt om de woning bij de belastingdienst als hoofdverblijfplaats te laten aanmerken.
